– Mimi Seyffert-Wirth, adjunkdirekteur van digitale akademieskap (biblioteek- en inligtingsdiens). Bo: Maguire se handgeskrewe dokumentasie is nou aan die US geskenk.

’n Besonder waardevolle, ryk en unieke manuskripversameling is onlangs aan die Universiteit Stellenbosch (US) se biblioteek- en inligtingsdiens geskenk.

Die Maguire San-etnobotaniese versameling bestaan uit data wat tussen 1954 en 1972 deur Brian Maguire, in noue samewerking met die Ju|’hoan (voorheen bekend as !Kung of !Khu) en ǃXoõ (voorheen bekend as Kõ)-gemeenskappe in die Kalahari versamel is.

Volgens dr Judy Maguire het haar man, Brian Maguire, in die 1960’s prof Raymond Dart van “Australopithecus”-faam se veldassistent geword en navorsing gedoen oor die potensiële voedselplante van vroeë hominiede.

“Gedurende hierdie tyd het hy vergelykende studies onderneem van die Kõ-versamelaar-jagters in sentraal-wes-Botswana, veral aangesien hierdie groep geen jaarlikse, stoorbare stapel-plantvoedsel gehad het waarop hulle kon staatmaak soos die manketti-neute van die !Kung (!Khu) nie, en ook geen permanente waterbron nie,” vertel Maguire.

“Honderde foto’s is in hierdie tyd geneem, in die konteks van voedselversameling, die plantgemeenskappe van ekonomies belangrike voedsel, medisinale plante, die plante self sowel as die eetbare dele. Die voorbereiding van voedsel is ook afgeneem. Dit was reeds duidelik dat akkulturasie besig was om sy tol te eis.

Items in die unieke Maguire-versameling.

Items in die unieke Maguire-versameling.

 “Voor dit het Brian ondervinding opgedoen as etnobotanikus vir die Brock-Harvard-Peabody mediese en die Marshall etnologiese ekskursies na die !Kung van SWA (Suidwes-Afrika – soos Namibië toe bekend was)  gedurende die 1950’s. Dit was ‘n stadium waar byna niks rondom voedsel en medisinale plante van inheemse bevolkingsgroepe opgeneem was nie.

“Brian het daarna [in 1978] sy MSc (cum laude) voltooi met die titel The Food Plants of the !Khu Bushmen of North Eastern South West Africa [Namibia]. Toe die werk onderneem is, was baie min bekend oor die bestaansekologie van die !Kung en waarnemings is gemaak in ’n tyd toe daar minimale akkulturasie en invloede op hul voedselversamelpraktyke was. Hy is ontydig dood terwyl hy besig was met sy PhD oor die bestaansekologie van die !Ko en met die finalisering van die werk oor die potensiële groentedieet van vroeë hominiede in die destydse Transvaal.”

Navorsings- en erfeniswaarde
Die versameling, bestaande uit manuskripte, tikwerk, sketse, diagramme, gedrukte foto’s, wit-en-swart negatiewe, kleurskyfies, veldnotaboeke en registers van plantversamelings, is van groot wetenskaplike, navorsings- en erfeniswaarde. Dit was wyle Maguire se wens, en ook dié van dr Judy Maguire, dat die versameling ’n bruikbare hulpbron moet word wat met jonger geslagte gedeel kan word. Dit bied die geleentheid om van ons voorouers te leer oor die volhoubare gebruik van die inheemse plante in ’n Afrika-konteks.

’n Beduidende deel van die fisiese versameling is gedigitaliseer en hierdie digitale rekords sal openlik vir navorsingsdoeleindes in die biblioteek se digitale erfenisbewaarplek, SUNDigital Collections, beskikbaar gestel word. Die toevoeging van die versameling sal ideaal gesien die ander digitale erfenis- en natuurerfenisversamelings wat reeds in die bewaarplek is, aanvul. Voorbeelde van sodanige versamelings is die Rudolf Marloth-versameling van botaniese sketse en die James Walton- versameling van streeksargitektuur, wat inligting en beelde van verskeie artefakte van Suider-Afrikaanse inheemse bevolkings insluit.

Die fisiese versameling sal mettertyd in die dokumentesentrum van die afdeling spesiale versamelings in die biblioteek gehuisves word. Hier sal dit ook huidige versamelings, soos dié van Robert Broom, John Muir, BIC van Eeden en Jan Anthonie Engelbrecht, verryk en aanvul. Hierdie versamelings hou almal verband met inheemse plantkunde, dierkunde, tale en vroeë gebruike.

Maguire glo dat die kennis wat in die versameling opgesluit is, gebruik kan word om “die natuurlike uitvloei van inheemse kennisstelsels te bepaal en om die konteks van kennisoordrag beter te verstaan – die verband met bv. taalverlies (kleure) en om te verstaan watter faktore kan help om die kennis te bewaar voordat dit verdwyn as gevolg van toenemende modernisasie en akkulturasie van gemeenskappe.”

Die omvattende, noukeurig gedokumenteerde versameling is onder die biblioteek se aandag gebring deur dr Kerry Jones, navorsingsgenoot aan die US en postdoktorale navorser in taalwetenskap aan die Rhodes-universiteit. Jones het saam met Maguire gehelp met die sorteer en digitalisering van die versameling.